Jak dobrać moduł świetlny do lampki lub przycisku?

Na zewnątrz pulpitu widzisz kolorową główkę lampki albo podświetlanego przycisku. Za nią, wewnątrz szafy lub kasety sterowniczej, znajduje się moduł świetlny — część, do której doprowadza się zasilanie podświetlenia. Może mieć wbudowaną diodę LED albo miejsce na osobno dokupowane źródło światła, np. żarówkę.

Ten poradnik dotyczy właśnie tych modułów: części do podświetlania lampek i przycisków. Wyjaśnimy, jak sprawdzić ich zgodność z aparatem, obecność źródła światła, napięcie i rodzaj zacisków. Na końcu wykorzystamy dobrany moduł w przykładowym przycisku.

W tym poradniku

• 1. Gdzie znajduje się moduł świetlny i do czego służy?
• 2. Najpierw zgodność z główką i adapterem
• 3. Czy moduł ma źródło światła, czy trzeba je dokupić?
• 4. Napięcie modułu musi odpowiadać obwodowi podświetlenia
• 5. Przyłącze śrubowe czy sprężynowe?
• 6. Dobierz kolor do główki i znaczenia sygnału
• 7. Kiedy podświetlenie ma się włączać?
• 8. Cztery przykłady modułów LED z naszej oferty
• 9. Przykład: kompletujemy podświetlany przycisk START
• 10. Jak przejść od poradnika do filtrów?

1. Gdzie znajduje się moduł świetlny i do czego służy?

Wyobraź sobie zieloną lampkę zamontowaną w drzwiach szafy. Patrząc od strony operatora, widzisz główkę z zieloną soczewką. Gdy otworzysz drzwi, zobaczysz jej tylną część, mocowanie oraz moduł świetlny z zaciskami na przewody. Światło powstaje w źródle umieszczonym w module i przechodzi przez soczewkę na zewnątrz.

Moduł LED to moduł świetlny z wbudowanym źródłem LED. Kupując takie wykonanie, nie dobierasz do niego dodatkowej żarówki. Nadal potrzebujesz zgodnej główki i mocowania — sam moduł jest tylną częścią lampki.

W przycisku podświetlanym moduł pełni tę samą rolę: oświetla jego przezroczystą część. Obok mogą znajdować się bloki stykowe. Naciśnięcie przycisku uruchamia styk, a świecenie zapewnia osobno zasilany moduł. Te części wykonują różne zadania.

Słowo „oprawka” oznacza tu gniazdo, w którym mocuje się wymienne źródło światła. Moduł bez dołączonego źródła może zawierać taką oprawkę, np. BA9s. Nie jest to jednak nazwa wszystkich elementów bez LED: brak LED może oznaczać również zastosowanie innej technologii światła, a sam adapter montażowy w ogóle nie zasila podświetlenia.

Przykład modułu mocowanego przy główce, za płytą czołową. W wykonaniu do dna kasety moduł mocuje się inaczej — wyjaśniamy to poniżej. Części rozdzielono na rysunku, aby pokazać ich role.

2. Najpierw zgodność z główką i adapterem

Średnica 22 mm określa rodzinę wymiarową otworu montażowego. Nie tworzy uniwersalnego standardu zatrzasków między producentami. Modułu ABB nie dobieramy do uchwytu Siemens tylko dlatego, że oba produkty opisano jako aparaturę 22 mm.

Z istniejącego aparatu odczytaj oznaczenie główki, uchwytu oraz starego modułu. Dla nowego przycisku wybierz serię i sprawdź w jej tabeli kompletacji:

1. Czy główka jest przeznaczona do podświetlenia? Nieprzezroczystego napędu nie zmienimy w podświetlany samym dołożeniem LED.
2. Czy moduł pasuje do tego adaptera i zajmuje właściwe miejsce na osi główki?
3. Czy jest przeznaczony do montażu za płytą czołową, czy na dnie konkretnej obudowy?
4. Ile miejsca pozostanie na styki i przewody?

Dwa sposoby mocowania: przy główce albo na dnie kasety

Kaseta sterownicza to niewielka obudowa, na której pokrywie znajdują się przyciski lub lampki. Sam napis „do kasety” nie wystarcza do doboru modułu, ponieważ aparatura może być w niej zamocowana na dwa sposoby.

Montaż czołowy, przy główce: główka przechodzi przez otwór w płycie pulpitu, drzwiach szafy albo pokrywie kasety. Po wewnętrznej stronie mocuje się właściwy uchwyt, a do niego moduł świetlny. Główka i moduł tworzą zestaw związany z tą samą płytą. „Czołowy” nie oznacza, że moduł lub jego zaciski są dostępne od strony operatora — pozostają z tyłu.

Montaż na dnie kasety: główka znajduje się w pokrywie, a moduł świetlny jest zatrzaśnięty w przeznaczonym dla niego miejscu w dolnej części obudowy. Dopiero po zamknięciu pokrywy źródło światła znajduje się we właściwym położeniu względem główki. Potrzebujesz wykonania przewidzianego do dna tej konkretnej rodziny kaset.

Oba wykonania mogą mieć ten sam kolor i napięcie. Mimo tego ich zatrzaski, kształt lub wymiary oraz położenie źródła światła mogą być różne. Nie wystarczy, że moduł mieści się w obudowie. Musi dać się prawidłowo zamocować i oświetlać główkę w położeniu przewidzianym przez producenta.

Przykłady oznaczeń, których nie należy mylić

Producent rozdziela te warianty według miejsca montażu. Oznaczenia dotyczą konkretnych produktów; nie tworzymy z końcówki numeru uniwersalnej reguły dla wszystkich serii. Źródła: Siemens — moduły LED, montaż czołowy i na dnie obudowy, ABB — katalog, sekcje LED blocks for front mounting i for rear mounting.

Praktyczna decyzja: jeżeli dokumentacja kasety przewiduje standardowy aparat montowany do pokrywy, dobierasz moduł do jego uchwytu. Jeżeli przewiduje elementy na dnie, dobierasz wersję do dna oraz zgodną obudowę. Nie kupuj modułu do dna tylko dlatego, że przycisk będzie umieszczony w kasecie. Nie każda kaseta obsługuje oba rozwiązania.

Pojemności uchwytu nie należy sprowadzać do jednego hasła „trzy moduły”. Liczy się położenie LED, liczba warstw styków i ograniczenia napędu. Rozwinięcie znajdziesz w poradniku jak dobrać adapter montażowy do przycisku.

3. Czy moduł ma źródło światła, czy trzeba je dokupić?

W kategorii elementy i bloki podświetlające służą do tego trzy odrębne filtry. Każdy odpowiada na inne pytanie:

Czytaj je razem z opisem producenta. „Zawiera źródło światła: TAK” nie znaczy automatycznie „wbudowany LED” — w zestawie może znajdować się również wymienna żarówka. Z kolei brak wymiennej oprawki nie oznacza, że produkt nie świeci.

Moduł ze zintegrowanym LED

Przykładem jest Siemens 3SU1401-1BB40-1AA0. Źródło światła stanowi część modułu. Dobierasz jego napięcie, kolor, mocowanie i przyłącze; nie dokupujesz żarówki BA9s. Przy wymianie źródła sprawdzasz instrukcję danej konstrukcji — w wykonaniach ze źródłem niewymiennym wymienia się moduł.

Moduł z oprawką BA9s bez źródła światła — przykład Schneider ZBV6

Schneider ZBV6 jest modułem świetlnym z oprawką BA9s, sprzedawanym bez żarówki. Ma zaciski śrubowe i zasilanie bezpośrednie. Producent przewiduje źródło o mocy najwyżej 2,4 W. Katalog Schneider — moduły BA9s.

Do obwodu 24 V AC/DC producent wskazuje m.in. żarówkę DL1CE024. W takim przykładzie do listy zakupów dopisujesz osobno ZBV6 i DL1CE024, oprócz zgodnej główki oraz mocowania. Oznaczenie dopuszczalnego napięcia modułu do 250 V nie znaczy, że zamontowana w nim żarówka 24 V może być zasilana z 230 V. Schneider — źródła do ZBV6, karta modułu ZBV6.

Dla każdego modułu bez źródła ustal typ trzonka, wymagane napięcie źródła, AC/DC, dopuszczalną moc i wymiary. BA9s opisuje sposób osadzenia źródła, nie wszystkie jego parametry. Nie wkładaj dowolnego zamiennika LED tylko dlatego, że pasuje do gniazda — musi być dopuszczony do danego układu.

Jeżeli moduł ma wbudowany transformator, sprawdź osobno napięcie jego zasilania i napięcie źródła po stronie wtórnej. Wtedy żarówka może wymagać innego napięcia niż to doprowadzone do zacisków modułu. Filtry „Wbudowany transformator” i „Z wbudowanym rezystorem ograniczającym” opisują konstrukcję; nie zastępują schematu producenta.

4. Napięcie modułu musi odpowiadać obwodowi podświetlenia

W szafie zasilanej z sieci 400 V przyciski mogą pracować w obwodzie 24 V DC. Moduł dobieramy do napięcia, które wystąpi na jego zaciskach, a nie do napięcia silnika czy głównego zasilania maszyny.

Sprawdź również tolerancję napięcia. Zasilacz, przewody i element sterujący powodują, że napięcie na odbiorniku nie zawsze wynosi dokładnie 24,0 V. W dokumentacji szukaj zakresu roboczego, a nie tylko napięcia znamionowego. Napięcie izolacji Ui nie jest napięciem zasilania LED.

Dla DC kieruj się oznaczeniami zacisków i schematem producenta. Niektóre wykonania są niewrażliwe na biegunowość, inne wymagają właściwego podłączenia. Oznaczenia AC/DC nie wykorzystujemy jako uniwersalnej instrukcji dla wszystkich modeli.

5. Przyłącze śrubowe czy sprężynowe?

Przewody doprowadzasz do zacisków modułu. Ich rodzaj znajdziesz w sklepie pod nazwą „Sposób przyłączenia obwodu pomocniczego”.

Przykładem wersji sprężynowej w ofercie jest Siemens 3SU1401-1BB50-3AA0: niebieski LED 24 V AC/DC do montażu czołowego. Producent wymienia w tej rodzinie także wykonania śrubowe i do PCB. Siemens — rodzaje przyłączy modułów LED.

W nowym pulpicie wybierz sposób połączenia odpowiedni do przyjętej technologii okablowania. Przy wymianie sprawdź, czy zachowasz istniejące końcówki i miejsce na przewody. Rodzaj zacisku sam w sobie nie zmienia wymaganego napięcia LED ani nie gwarantuje zgodności mechanicznej modułu.

6. Dobierz kolor do główki i znaczenia sygnału

O efekcie widocznym na pulpicie decyduje para: źródło światła i soczewka. W wielu seriach do zielonej główki dobiera się zielony LED. Nie jest to jednak reguła obowiązująca bez wyjątków.

Schneider Harmony w aktualnych wykonaniach stosuje również uniwersalne białe moduły LED współpracujące z odpowiednimi kolorowymi główkami. Przykładem jest ZBVB1, 24 V AC/DC. Dlatego nie odrzucaj go wyłącznie z powodu opisu „biały”, ale też nie zakładaj zgodności z dowolną starszą główką. Porównaj generację i tabelę producenta. Schneider — ZBVB1, aktualna lampka Harmony XB5.

Przycisk podświetlany ma jednocześnie funkcję sterowniczą i sygnalizacyjną. Kolor powinien pasować do obu. Zielony przycisk uruchomienia, świecący podczas normalnej pracy, może tworzyć spójny komunikat. Nie należy natomiast dobierać dowolnego koloru tylko dlatego, że podoba się wizualnie. Punkt odniesienia dla wyposażenia elektrycznego maszyn stanowi PN-EN 60204-1 — oficjalna karta PKN, wersja polska. Wymagania konkretnej maszyny mogą doprecyzować sposób sygnalizacji.

7. Kiedy podświetlenie ma się włączać?

Rysunek funkcjonalny. Połączenie mechaniczne części nie oznacza wspólnego obwodu elektrycznego.

Wyobraź sobie przycisk START przenośnika. Naciśnięcie zamyka styk i przekazuje polecenie do sterownika. Światło pod przyciskiem może działać na kilka sposobów:

To projekt obwodu określa znaczenie sygnału. Jeżeli silnik otrzymał polecenie, ale mechanizm został zablokowany, lampka załączana samym poleceniem nadal może świecić. Podpis „PRACA” powinien odpowiadać temu, co układ naprawdę sprawdza.

Przy zasilaniu z wyjścia sterownika sprawdź napięcie, dopuszczalny prąd kanału i grupy wyjść, charakter obciążenia oraz zachowanie wyjścia w stanie wyłączenia. Niewielki prąd upływu lub impulsy testowe mogą powodować słabe świecenie albo błyski niektórych LED. Rozwiązanie dobiera się z dokumentacji wyjścia i modułu; przypadkowe dołożenie rezystora nie zastępuje obliczenia jego obciążenia i strat cieplnych.

8. Cztery przykłady modułów LED z naszej oferty

Poniższa tabela pokazuje różne systemy, a nie zamienniki pasujące do jednego uchwytu. Wszystkie wymagają potwierdzenia właściwej główki i kompletacji.

Dane ABB: katalog Pilot Devices, sekcja LED blocks for front mounting. Dane Lovato: karta LPXLPB3. Dostępność i terminy dostaw sprawdzaj na bieżąco na kartach sklepu.

9. Przykład: kompletujemy podświetlany przycisk START

Założenia dydaktyczne: nowy pulpit 22 mm, chwilowy zielony przycisk START, jeden styk NO przekazujący polecenie do wejścia sterownika, podświetlenie zielone z osobnego obwodu 24 V DC. Napięcie na LED w przewidywanych warunkach wyniesie 22–25,2 V. Sterownik załączy światło po otrzymaniu potwierdzenia pracy z napędu. Nie jest to funkcja bezpieczeństwa.

Wybieramy system Lovato Platinum LPC:

Kompletacja wynika z polskiego katalogu Lovato: s. 8-30, strona 31 pliku PDF. Źródło światła zajmuje pozycję centralną, a pojedynczy styk montujemy w przewidzianej pozycji bocznej. Ten przykład dotyczy napędu chwilowego LPCBL, nie dwustanowego LPCQL, który ma inne ograniczenia styków.

Sprawdzenie napięcia: dolna granica obwodu 22 V jest wyższa od 12 V, a górna 25,2 V niższa od 30 V. Zakres obwodu mieści się więc w zakresie tego modułu. Nie przenosimy tego wyniku na wszystkie LED opisane jako „24 V”.

Sprawdzenie funkcji: styk i LED mają osobne zadania. Przycisk może wrócić po puszczeniu, a światło pozostać załączone, jeżeli sterownik nadal otrzymuje potwierdzenie pracy. To nie mechaniczny zatrzask podtrzymuje świecenie.

Co domyka dobór elektryczny: dla konkretnego sterownika porównaj pobór prądu LED z parametrami wyjścia, a parametry małego sygnału wejściowego z danymi styku. Ten drugi krok opisujemy w poradniku styki NO i NC do PLC oraz stycznika. Nasz zestaw rozstrzyga wybór części mechanicznych i zakresu napięcia; model sterownika pozostaje elementem projektu aplikacji.

10. Jak przejść od poradnika do filtrów?

W kategorii elementy i bloki podświetlające przejdź przez dobór w tej kolejności:

1. Producent i zgodność serii. Wybierz producenta w filtrze, a zgodność z główką i adapterem sprawdź w dokumentacji. Sam producent nie gwarantuje zgodności wszystkich jego serii.
2. Sposób mocowania. Ustal, czy moduł ma być zatrzaśnięty w uchwycie przy główce, czy w gnieździe na dnie konkretnej kasety. Przycisk w pokrywie kasety może korzystać z montażu czołowego — o wyborze nie decyduje samo słowo „kaseta”.
3. Zawiera źródło światła / Źródło światła / Oprawka. Ustal, czy kupujesz moduł z LED, z innym źródłem, czy bez źródła. W ostatnim przypadku dopisz właściwe źródło do zamówienia.
4. Rodzaj napięcia sterowania i napięcie znamionowe Ue. Dla DC korzystaj z danych DC; dla AC sprawdź właściwą częstotliwość 50 lub 60 Hz. Potwierdź tolerancję w karcie produktu.
5. Sposób przyłączenia obwodu pomocniczego. Wybierz zaciski śrubowe, sprężynowe lub inne pasujące do okablowania.
6. Kolor lampy. Sprawdź efekt z konkretną soczewką, zwłaszcza w systemach z uniwersalnym białym LED.

Jeżeli potrzebujesz światła pulsującego, sprawdź także funkcję konkretnego modułu. Nie wyciągaj wniosku o sposobie świecenia wyłącznie z brakującej lub ogólnej wartości filtra. Ostatecznie liczą się karta producenta i oznaczenie wykonania.

Przed zamówieniem powinieneś wiedzieć: do jakiej główki pasuje moduł, jak go zamocujesz i podłączysz, czym go zasilisz oraz czy źródło światła jest już w zestawie. Dzięki temu z listy produktów wybierzesz część, którą rzeczywiście da się zastosować w Twojej lampce lub przycisku.

Dobór kompletnego wskaźnika i znaczenie kolorów opisujemy osobno: jak dobrać lampkę kontrolną do pulpitu.